17 λέξεις και φράσεις της Κυπριακής Διαλέκτου που αγαπήσαμε και αγαπάμε!!!

Γράφει η Στρατούλα Τραμουντάνη

Έχουμε γράψει πολλές φορές ότι η  Κυπριακή ντοπιολαλιά είναι η καλύτερα διατηρημένη και ομιλούμενη διάλεκτος της Ελληνικής Γλώσσας. Όπως είναι γνωστό, η Κυπριακή διάλεκτος  «ανήκει στον γεωγραφικό και διαλεκτικό χώρο της αρχαίας Αρκαδοκυπριακής και, μολονότι δεν προέρχεται άμεσα από αυτήν, είναι δυνατόν ακόμη και σήμερα να εντοπίσει κανείς κατάλοιπά της στο λεξιλόγιο των ομιλητών.
Όχι μόνο οι γλωσσολόγοι αλλά και οι απλοϊκοί άνθρωπο της Κυπριακής Πολιτείας την χαρακτηρίζουν ως διαμάντι.

Όσο εμβαθύνεις κανείς στην ανάγνωσή της βρίσκει απίστευτες, εξαιρετικές λέξεις (καμία λέξη δεν είναι κατώτερη της άλλης) και φράσεις που πραγματικά εντυπωσιάζουν.

Ρωτώντας και πάλι φίλους και γνωστούς, εδώ στην Κύπρο και πιο συγκεκριμένα στη Λάρνακα, βρήκαμε, συλλέξαμε, άλλες 17 λέξεις και φράσεις που πραγματικά θα σας εντυπωσιάσουν.

Η λέξη Λίμπουρος είναι ουσιαστικό και σημαίνει τον : μέρμηγκα, το μυρμήγκι. Μια συνηθισμένη φράση: Εσιναχτίκασιν οι λίμπουροι που πάνω που το φαί (Μαζεύτηκαν τα μυρμήγκια πάνω από το φαγητό)

Ακολουθεί η απείρου κάλλους λέξη: Κουρούπεττος: Επίθετο της Κυπριακής διαλέκτου. Χαρακτηρίζει τον γύφτο, τον κουρελή. Πολλές φορές χρησιμοποιείται για να ονομαστεί ο άχρηστος, ο αχαΐρευτος αλλά και ο τεμπέλης. Προέρχεται από το τουρκικό «Κουρμπέτης» που χαρακτηρίζει τον περιπλανώμενο ρωμά της Κύπρου, που μιλούσαν τα κουρμπέτικα, τρόμαζαν τους ανθρώπουν και προέβαιναν σε κακές πράξεις.

Το ρήμα Κουτσιώ: Ρήμα που σημαίνει πετυχαίνω και βρίσκω στόχο. Εδώ πρέπει να σημειώσουμε την αγγλική επιρροή καθώς οι Άγγλοι λένε: good shot για την σκοποβολή ή γενικά για το καλό σημάδι.

Συνήθεις κυπριακές φράσεις:

 α. Εν εκουτσίσαμε τίποτε πάλε στο τζινίιν.

β. Όι ρε, εκούτσισες τον!

Ο Χερκελές: Η λέξη προέρχεται από την τούρκικη hergele (ενοχλητικός, αντιπαθητικός, ανεπιθύμητος) Κάπου απλώς άκουσα (ανεξακρίβωτο βέβαια) ότι μπορεί να προέρχεται από την αγγλική ονομασία του Ηρακλή: Herkules, οπότε καθορίζει τον δυνατό με την έννοια αυτόν που κάνει τον μάγκα, τον νταή.

Η Κουμέρα: Η Κουμπάρα. Η πιο πιθανή προέλευση είναι από τη γαλλική λέξη: commère = νονά ή από το προβηγκιανό comaire = νονά, κουμπάρα, κουτσομπόλα. Η αλήθεια είναι ότι οι κουμπάρες πρέπει να βάλουν κάποια στιγμή τη γλώσσα στο στόμα τους!

Ο Κρυφαλούπας, Κρυφαλούπα: Σύνθετη λέξη από το Κυρφός + Αλουπός (αλεπού) Σημαίνει αυτός που κρύβεται σαν την αλεπού, ο ύπουλος, ο πονηρός, αυτός που σε χτυπά πισώπλατα. Συνήθης κυπριακή φράση: πρόσεχε α, τζείνος εν τέλεια κρυφαλούπας, εννα σε προδώσει, λαλώ σου το (Πρόσεχε, εκείνος είναι πολύ ύπουλος και σου το λέω θα σε προδώσει)

Τριχομαλίσω: Ουσιαστικά σύνθετη λέξη: Τρίχα + μαλλιά ή μαδήσω >μαλίσω. Σημαίνει θα σου βγάλω τα μαλλιά τρίχα, τρίχα.  θα σου ξεριζώσω τα μαλλιά, θα σου τα τραβήζω.

Η Κοτσιάκαρη και οι  Κοτσιάκαρες: Είναι οι πολύ μεγάλες γυναίκες, οι γριές. Έχουμε ακούσει ότι με τη λέξη αυτή μπορεί να επισημανθούν οι μεγάλες άσχημες γυναίκες αλλά δεν το επιβεβαιώσαμε ποτέ. Προέρχεται απο τα τουρκικά όπου η ηλικιωμένη γυναίκα λέγεται kocakari.

Ο Φούρμπος. Σύγχρονη λέξη της Κυπριακής Διαλέκτου. Προέρχεται από την αγγλική football που σημαίνει ποδόσφαιρο, αλλά ουσιαστικά είχε περάσει στην ελληνική αργκό από την ιταλική λέξη  furbo που σημαίνει τον παμπόνηρο, τον πανέξυπνο, τον άνθρωπο που θα κάνει τα αδύνατα δυνατά για να πετύχει κάτι. Στην κυπριακή διάλεκτο ο Φούρμπος, μαζί με την Φου-κου και την φιλενάδα, ανήκουν στα 3 Φ του κύπριου παντογνώστη που υπηρετούνται με θρησκευτική ευλάβεια!

Το ρήμα, πνάζω: Ένα πολυαγαπημένο ρήμα που προέρχεται από το αρχαικό: υπνάω που σημαίνει ξεκουράζομαι, αναπαύομαι. Χαρακτηριστικά ακούγεται στο τραγούδι: Αχερομπάζω :

ν’ αφήκεις το κορμάκιν μου

στ’ αγκάλια σου να πνάσει.

Το Ηλιοβούττημαν : Σύνθετη λέξη: Ήλιος + Βούτημα ( εκ τη βουτιάς) Όπως μπορείτε καταλάβετε είναι το: βούτημα του ήλιου ή η βουτιά του ήλιου στο κλείσιμο της μέρας, το δείλι, το δειλινό, το ηλιοβασίλεμα. Ο ποιητής Βασίλης Λιμπέρτης είχε γράψει ένα ποίημα με τίτλο: Βούττημα ήλιου, ενώ ο λαϊκός ο ποιητής ΞενήςΠάτσαλος αναφέρει: …Τώρα εν ηλιοβούττημαν, για μεν εν να νυχτώσει

τζι' εν πρόκειται για λλόου μου να ξαναξημερώσει

Η φράση: Ε με κόφτει! Να μία εκνευριστική φράση που ακούγεται δεκάδες φορές στην καθημερινότητά μας στη μεγαλόνησο. Δεν με νοιάζει, δεν μ΄ ενδιαφέρει. Ο τρόπος με τον οποίο προφέρεται εντός από την αδιαφορία επισημαίνει έντονα μια απαξιωτική τάση για οτιδήποτε συμβαίνει γύρω μας και μας αφήνει ανεπηρέαστους, δεν μας αγγίζει. Μετά το «ε με κόφτει»  ακολουθεί στην συνομιλία η απείρου κάλους φράση: «Θα περάσουμε» πάντα ως «βούτηρο» και άλλοθι

«Νούρατσος»: Αγγλικής προέλευσης λέξη που δηλώνει την ουρά του νυφικού της νύφης. Λέξη με μοναδική σημασία! Απίστευτη λέξη!

Η φράση «Λυσσιώ σε». Μην ξεχνάτε να τονίζετε τα δύο σ (σσ)  : Σε θέλω πολύ. Σκεφτείτε καλά πριν αποφασίσετε να πείτε σε μια νεαρή κοπέλα: Λυσσιώ σε. Θυμίζει το λιγότερο χωριατοσύνη σε όλο της το μεγαλείο!

Και οι τρεις φράσεις:

·        Εστέγνωσε ο τσαρουκάς: Παρά την προσπάθειά μας να βρούμε την λέξη «τσαρουκάς» σε κυπριακά λεξικά προκειμένου να αναγνώσουμε την ετυμολογία της, αυτό δεν κατέστη δυνατό. Ρωτώντας μάθαμε ότι σημαίνει η φράση: Στέγνωσε ο λάρυγγάς μου, το λαρύγγι μου.

·        Εν κοπέλι είναι ναύλον: Μια ξεκαρδιστική ατάκα της Κυπριακής διαλέκτου. Σημαίνει ότι το το νεαρό αγόρι είναι του τύπου « Τρεις λαλούν και δυο χορεύουν» «Άλλα  ντ΄άλλων» «πέρα βρέχει».

·        «Εγίνηκα μουσαμάς»: Ο μουσαμάς είναι τούρκικη λέξη (από το  muşamba) και σημαίνει το σκεβρωμένο και αδιάβροχο ύφασμα. Αυτό που δεν το διαπερνά τίποτα. Με τη φράση αυτή στην Κύπρο εννοούμε ότι δεν μας αγγίζει τίποτα, δεν μας ενοχλεί κάτι και πως μπορεί να περάσει από πάνω μας, από τη ζωή μας οτιδήποτε κακό χωρίς να έχει την δυνατότητα να μας βλάψει. Προσοχή με την φράση: Γίνομαι χαλί να με πατήσεις. Ουδεμία σχέση παρ΄ όλο που ταυτίζονται!

Επισκεφτήκαμε τις σελίδες:

https://wikipriaka.com/cy/word/%CE%BB%CE%AF%CE%BC%CF%80%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%BF%CF%82

https://wikipriaka.com/cy/view/46

Μεγαλώνει η διάβρωση παραλιακών περιοχών της Λάρνακας.

Εντείνεται και μάλιστα με γρήγορους ρυθμούς το ήδη σοβαρό πρόβλημα διάβρωσης της ακτογραμμής των τουριστικών κοινοτήτων Βορόκληνης και Περβολιών της επαρχίας Λάρνακας. Συγκεκριμένα, στη Βορόκληνη, στην οποία είχαν διαχρονικά απολεσθεί 23 μέτρα παραλίας, μετά και τις πρόσφατες βροχοπτώσεις έχουν χαθεί ακόμη 2 μέτρα. Η δε διάβρωση στο παραλιακό μέτωπο Περβολιών είναι, σύμφωνα με το Κοινοτικό Συμβούλιο, σε ανησυχητικά επίπεδα στα σημεία όπου δεν υπάρχουν κυματοθραύστες.

Πέραν των προφανών προβλημάτων που δημιουργούνται σε παρακείμενα ξενοδοχεία, κατοικίες και περιουσίες, η διάβρωση καταστρέφει και τον πρώτο παράγοντα προσέλκυσης τουρισμού στο νησί μας, και δει τις παραλίες. Το σοβαρότατο αυτό θέμα έχει τεθεί κατ’ επανάληψη από την Εταιρεία Τουριστικής Ανάπτυξης και Προβολής Λάρνακας προς το Υπουργείο Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων χωρίς όμως να υπάρξει ουσιαστικό αποτέλεσμα.  Η ΕΤΑΠ Λ/κας και τα Κοινοτικά Συμβούλια Βορόκληνης και Περβολιών ζητούν από το κράτος να προχωρήσει τάχιστα στη δημιουργία των επιπρόσθετων κυματοθραυστών στις υπό αναφορά περιοχέςσύμφωνα με τη σχετική Μελέτη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Στην ακτή Βορόκληνης υπολείπεται η κατασκευή επτά ακόμη κυματοθραυστών συν η ανακατασκευή ακόμη τριών και στα Περβόλια ακόμη εννέα.

Ηπροστασία των ακτών αποτελεί εθνικό καθήκον του κράτους και θα πρέπει προς τούτο η κυβέρνηση να λάβει επιτέλους άμεσα μέτρα για υλοποίηση του σημαντικού αυτού έργου.

Εταιρεία Τουριστικής Ανάπτυξης και Προβολής Λάρνακας

Το παράδειγμα του δόκτορα Κόρτσακ, στο Θέατρο Αποθήκες Θ.Ο.Κ.

Αν δεν ήσασταν εσείς, δόκτωρ Κόρτσακ, και το Σπίτι, δεν θα μάθαινα ποτέ ότι υπάρχουν τίμιοι άνθρωποι στον κόσμο. Ότι μπορώ να λέω την αλήθεια. Ότι υπάρχει δικαιοσύνη. Αλλά τώρα το ξέρω.

Παγκύπρια πρώτη

Τελευταίες μέρες στο ορφανοτροφείο του γιατρού και παιδαγωγού Γιάνους Κόρτσακ στο γκέτο της Βαρσοβίας, το 1942. Λίγο πριν την αποστολή των παιδιών στο στρατόπεδο συγκέντρωσης της Τρεμπλίνκα, ένα καινούργιο μέλος, ο Άτζιο, ένα αγόρι μεγαλωμένο στους δρόμους, θα κάνει τον Κόρτσακ να αναρωτηθεί τι νόημα έχουν όσα δίδαξε στα «παιδιά του».

Ο Σκοτσέζος συγγραφέας Ντέιβιντ Γκρεγκ εξετάζει την αξία της δικαιοσύνης και της αξιοπρέπειας σε έναν κόσμο όπου κάθε ανθρώπινη ιδιότητα μοιάζει να χάνεται. Η παράσταση αναδεικνύει με ευαισθησία τους δεσμούς αγάπης και αλληλοσεβασμού ανάμεσα στον «γερο-δόκτορα» και τους «μικρούς ανθρώπους», όπως ο Κόρτσακ αποκαλούσε τα παιδιά. Μια ωδή στην ανθρωπιά, στο μεγαλείο της προσφοράς και στην ανεξάντλητη δύναμη της αγάπης.

Γιάνους Κόρτσακ

Ο Γιάνους Κόρτσακ γεννήθηκε το 1878. Ήταν συγγραφέας, παιδίατρος, κοινωνικός ακτιβιστής, παιδαγωγός και πρωτοπόρος σε ό,τι αφορά τα δικαιώματα των παιδιών. Ίδρυσε το Dom Sierot, ένα ορφανοτροφείο για εβραιόπουλα στη Βαρσοβία το 1911, ενώ ήταν ένας από τους ιδρυτές του Nasz Dom, ενός ορφανοτροφείου για καθολικά παιδιά. Όταν οι ναζί τον ανάγκασαν να μεταφέρει το Dom Sierot στο γκέτο της Βαρσοβίας, ο Κόρτσακ συνέχισε το έργο του. Τον Αύγουστο του 1942 ο Κόρτσακ και τα διακόσια του παιδιά μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο εξόντωσης στην Τρεμπλίνκα. Παρόλο που είχε την ευκαιρία να σωθεί, ο Κόρτσακ αρνήθηκε να εγκαταλείψει τα παιδιά.

Ντέιβιντ Γκρεγκ

Ο Ντέιβιντ Γκρεγκ είναι πολυβραβευμένος θεατρικός συγγραφέας και σκηνοθέτης. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία και Θέατρο στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ. Μόλις ολοκλήρωσε τις σπουδές του επέστρεψε στη Σκοτία, όπου το 1990 ίδρυσε το Suspect Culture Theatre Group μαζί με τον Graham Eatough και τον Nick Powell. Το πρώτο του έργο ανέβηκε στη Γλασκόβη το 1992 σε συνεργασία με το Suspect Culture Theatre Group και από τότε έχει γράψει πάνω από πενήντα έργα: έργα για ενήλικο κοινό, έργα για ανήλικο κοινό, ραδιοφωνικά έργα, διασκευές και μεταφράσεις, και λιμπρέτα για μιούζικαλ. Έχει συνεργαστεί με τους σημαντικότερους θεατρικούς οργανισμούς της Μεγάλης Βρετανίας, όπως το Royal Court, το Εθνικό Θέατρο της Αγγλίας, τη Βασιλική Σαιξπηρική Εταιρεία, το Hampstead Theatre του Λονδίνου, το Εθνικό Θέατρο της Σκοτίας, το Traverse Theatre της Σκοτίας, ενώ από το 2016 είναι καλλιτεχνικός διευθυντής του Royal Lyceum Theatre της Σκοτίας.

Ταυτότητα παράστασης

Μετάφραση: Σοφία Γρηγορίου - Γιάννης Καραούλης

Σκηνοθεσία: Γιάννης Καραούλης

Δραματουργία: Ελένη Μολέσκη

Σκηνικά-Κοστούμια: Ελένη Ιωάννου

Μουσική: Χριστίνα Γεωργίου

Κίνηση: Έλενα Χριστοδουλίδου

Σχεδιασμός φωτισμών: Γιώργος Λάζογλου

Βοηθός σκηνοθέτη: Ειρήνη Ανδρέου

Παίζουν: Μικαέλλα Θεοδουλίδου, Παναγιώτης Λάρκου, Αντρέας Μακρής,

Τάριελ Μπερίτζε

Πρωινές παραστάσεις για σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης

Λευκωσία: Θέατρο Αποθήκες ΘΟΚ

Από 15 Ιανουαρίου 2020, Τρίτη-Παρασκευή

Πληροφορίες/Κρατήσεις: Μάγδα Μακάρ, τηλ. 22864330

Παραστάσεις για το κοινό

Λευκωσία: Θέατρο Αποθήκες ΘΟΚ

Πρώτη παράσταση: 19 Ιανουαρίου 2020 και κάθε Κυριακή, 18.00

Υπερτιτλισμένες παραστάσεις

Αγγλικά/Τουρκικά, Λευκωσία: 9 Φεβρουαρίου 2020

Ελληνικά, Λευκωσία: 23 Φεβρουαρίου 2020

Πληροφορίες/Εισιτήρια: Ταμείο Θεάτρου ΘΟΚ, τηλ. 77772717, www.thoc.org.cy

Τις παραστάσεις πλαισιώνει εκπαιδευτική έκθεση με φωτογραφικό υλικό στο χώρο των Αποθηκών, ενώ σε συνεργασία με την Επίτροπο Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού θα διοργανωθούν 

συζητήσεις.